Dàn lạnh là gì? Cấu tạo, chức năng, nguyên lý, lỗi thường gặp

Dàn lạnh, còn gọi là cục lạnh, là bộ phận hấp thụ nhiệt tại không gian cần làm mát. Trong máy điều hòa, dàn lạnh lấy nhiệt từ không khí trong phòng rồi đưa luồng gió đã giảm nhiệt trở lại. Trong tủ lạnh, bộ phận này hấp thụ nhiệt bên trong khoang bảo quản. Nhiệt vừa thu được sẽ theo môi chất lạnh chuyển đến dàn nóng và thải ra môi trường. Mình là Ngô Văn Lý. Trong bài viết này, mình sẽ giải thích rõ dàn lạnh là gì, cấu tạo, nguyên lý trao đổi nhiệt, các lỗi thường gặp và cách kiểm tra an toàn.

Trả lời ngắn: Dàn lạnh là bộ trao đổi nhiệt đặt ở phía cần làm mát. Môi chất lạnh bay hơi trong dàn và hấp thụ nhiệt; quạt đưa không khí qua bề mặt dàn để tạo luồng gió mát. Dàn lạnh không tự tạo ra “hơi lạnh” mà chuyển nhiệt ra khỏi phòng hoặc khoang tủ.

Dàn lạnh là gì?

Dàn lạnh là một bộ trao đổi nhiệt thuộc chu trình làm lạnh. Bộ phận này thường gồm ống dẫn môi chất và các lá tản nhiệt nhằm mở rộng diện tích tiếp xúc với không khí. Khi môi chất lạnh có áp suất thấp đi qua dàn, nó nhận nhiệt và bay hơi. Vì vậy, bề mặt dàn có nhiệt độ thấp hơn không khí xung quanh.

Không khí trong phòng hoặc khoang tủ được đưa qua bề mặt dàn lạnh bằng quạt hoặc đối lưu tự nhiên. Nhiệt từ không khí truyền sang môi chất. Sau đó, môi chất ở trạng thái hơi trở về máy nén để tiếp tục chu trình.

Tên gọi “dàn lạnh” dễ khiến nhiều người nghĩ bộ phận này sinh ra hơi lạnh. Cách hiểu chính xác hơn là:

• Dàn lạnh hấp thụ nhiệt ở không gian cần làm mát.
• Môi chất lạnh vận chuyển nhiệt trong hệ thống kín.
• Dàn nóng thải nhiệt ra môi trường bên ngoài.
• Máy nén tạo chênh lệch áp suất để môi chất tuần hoàn.

Theo tài liệu kỹ thuật của Daikin, dàn lạnh điều hòa dân dụng có nhiệm vụ hấp thụ nhiệt trong phòng; ống và lá tản nhiệt giúp trao đổi nhiệt giữa môi chất và không khí. Bạn có thể tham khảo thêm phần cấu tạo dàn lạnh điều hòa từ nhà sản xuất.

Dàn lạnh có chức năng gì?

Dàn lạnh không chỉ làm giảm nhiệt độ không khí. Tùy thiết bị và thiết kế, bộ phận này còn thực hiện các chức năng sau:

1. Hấp thụ nhiệt: Nhiệt từ phòng hoặc khoang tủ truyền qua lá tản nhiệt và thành ống sang môi chất lạnh.
2. Hỗ trợ giảm ẩm: Ở điều hòa, hơi nước trong không khí có thể ngưng tụ trên bề mặt dàn lạnh rồi chảy xuống máng nước.
3. Tạo và phân phối luồng gió: Quạt dàn lạnh hút không khí qua lưới lọc, đưa qua dàn trao đổi nhiệt và thổi trở lại phòng.
4. Lọc bụi ở mức cơ bản: Lưới lọc giữ lại một phần bụi có kích thước phù hợp. Khả năng lọc phụ thuộc loại màng lọc và model máy.
5. Ghi nhận nhiệt độ: Cảm biến trên dàn hoặc cảm biến không khí cung cấp dữ liệu cho bo mạch điều khiển.

Lưới lọc thông thường không thay thế máy lọc không khí chuyên dụng. Mình cũng không khuyến nghị mô tả dàn lạnh là thiết bị “diệt vi khuẩn” nếu model không có công nghệ và tài liệu kiểm chứng tương ứng.

Cấu tạo dàn lạnh điều hòa

Một dàn lạnh điều hòa treo tường thường có các bộ phận chính dưới đây. Máy âm trần, áp trần, tủ đứng hoặc nối ống gió có hình dạng khác nhưng vẫn dựa trên nguyên lý trao đổi nhiệt tương tự.

Dàn trao đổi nhiệt

Dàn trao đổi nhiệt thường gồm các ống kim loại dẫn môi chất kết hợp với nhiều lá tản nhiệt mỏng. Các lá này làm tăng diện tích tiếp xúc với không khí. Khi bề mặt bị bụi che kín hoặc lá bị móp nhiều, luồng khí và khả năng trao đổi nhiệt có thể suy giảm.

Quạt dàn lạnh và cánh đảo gió

Quạt lồng sóc tạo dòng khí đi qua dàn. Cánh đảo gió hướng luồng khí ra các khu vực trong phòng. Bụi bám không đều trên quạt có thể gây mất cân bằng, rung hoặc tiếng ồn. Tuy nhiên, tiếng kêu cũng có thể đến từ motor, bạc đạn, vỏ máy hoặc chi tiết lắp chưa khớp.

Lưới lọc, máng nước và ống thoát

Lưới lọc giảm lượng bụi đi vào dàn. Trong lúc làm lạnh, hơi ẩm ngưng tụ thành nước trên dàn, chảy xuống máng rồi thoát ra ngoài qua ống. Vì vậy, dàn lạnh bị chảy nước không chỉ liên quan đến bụi mà còn có thể do ống nứt, sai độ dốc, máng hỏng hoặc máy lắp nghiêng.

Cảm biến và bo mạch

Cảm biến gửi dữ liệu nhiệt độ về bo mạch. Bo mạch xử lý tín hiệu từ remote và điều khiển các bộ phận liên quan. Đây là khu vực điện tử nhạy với nước. Người dùng không nên tự mở hộp điện hoặc xịt rửa khi chưa có kiến thức và dụng cụ bảo vệ phù hợp.

Nguyên lý hoạt động của dàn lạnh điều hòa

Chu trình làm lạnh diễn ra liên tục, nhưng có thể hiểu qua bốn giai đoạn chính:

1. Giảm áp môi chất: Môi chất lỏng áp suất cao đi qua bộ phận tiết lưu. Sau tiết lưu, môi chất có áp suất và nhiệt độ thấp hơn trước khi đi vào dàn lạnh.
2. Hấp thụ nhiệt và bay hơi: Không khí trong phòng được quạt đưa qua dàn. Môi chất trong ống nhận nhiệt từ không khí và bay hơi ở áp suất thấp.
3. Đưa khí mát trở lại phòng: Không khí mất bớt nhiệt được quạt thổi qua cửa gió. Đồng thời, hơi ẩm có thể ngưng tụ trên bề mặt dàn và đi xuống hệ thống thoát nước.
4. Đưa môi chất về máy nén: Hơi môi chất rời dàn lạnh và trở về máy nén. Sau khi được nén, môi chất chuyển sang dàn nóng để thải nhiệt rồi tiếp tục chu trình.

Với máy Inverter, hệ điều khiển có thể thay đổi công suất máy nén theo tải nhiệt. Vì vậy, máy không nhất thiết bật và tắt hoàn toàn theo cùng một chu kỳ như một số máy không Inverter. Dù vậy, chức năng cốt lõi của dàn lạnh vẫn là hấp thụ nhiệt ở phía trong phòng.

Quan hệ cần nhớ: Không khí trong phòng truyền nhiệt cho dàn lạnh; môi chất vận chuyển nhiệt đến dàn nóng; dàn nóng thải nhiệt ra ngoài.

Dàn lạnh tủ lạnh là gì?

Dàn lạnh tủ lạnh là bộ trao đổi nhiệt đặt trong hoặc phía sau khoang bảo quản, tùy thiết kế. Nó hấp thụ nhiệt trong tủ để duy trì ngăn đông và ngăn mát ở mức nhiệt phù hợp. Kích thước, hình dạng và cách phân phối khí khác nhau giữa tủ làm lạnh trực tiếp và tủ có quạt gió.

Cấu tạo dàn lạnh tủ lạnh

Dàn lạnh tủ lạnh thường có ống dẫn môi chất và bề mặt tản nhiệt. Ở dòng tủ không đóng tuyết, cụm dàn lạnh còn phối hợp với:

• Quạt gió để phân phối khí lạnh.
• Điện trở xả đá để làm tan băng đúng chu kỳ.
• Cảm biến hoặc sò lạnh để ghi nhận nhiệt độ.
• Cầu chì nhiệt để bảo vệ mạch xả đá.
• Máng và đường thoát nước xả đá.
• Bo mạch hoặc bộ định thời, tùy thiết kế.

Không phải mọi tủ lạnh đều có cấu tạo xả đá giống nhau. Do đó, tên linh kiện, vị trí và cách kiểm tra cần đối chiếu theo model.

Nguyên lý hoạt động của dàn lạnh tủ lạnh

Sau bộ phận tiết lưu, môi chất áp suất thấp đi vào dàn lạnh và hấp thụ nhiệt trong khoang tủ. Môi chất bay hơi rồi trở về máy nén. Với tủ có quạt gió, quạt đưa không khí qua dàn lạnh và phân phối đến các ngăn qua cửa gió.

Hơi ẩm có thể đóng thành lớp băng trên bề mặt dàn. Hệ thống xả đá sẽ hoạt động theo thiết kế để làm tan lượng băng này. Nước xả chảy qua lỗ thoát xuống khay chứa. Nếu cụm xả đá hỏng hoặc đường gió bị băng chặn, ngăn mát có thể không đủ lạnh dù ngăn đông vẫn có dấu hiệu lạnh.

Bạn có thể xem sơ đồ đầy đủ hơn tại bài nguyên lý làm lạnh của tủ lạnh.

Dàn lạnh và dàn nóng khác nhau thế nào?

Hai cụm dàn cùng thuộc một hệ thống nhưng thực hiện nhiệm vụ khác nhau.

Dàn lạnh bẩn có thể làm giảm lưu lượng gió. Dàn nóng bẩn hoặc bị che kín lại làm giảm khả năng giải nhiệt. Vì vậy, khi máy lạnh yếu, kỹ thuật viên cần kiểm tra cả hai phía thay vì chỉ vệ sinh cục lạnh.

Các loại dàn lạnh điều hòa phổ biến

Tùy không gian và hệ thống, người dùng có thể gặp các dạng sau:

• Dàn lạnh treo tường: Phổ biến trong phòng ngủ, căn hộ và cửa hàng nhỏ.
• Dàn lạnh cassette âm trần: Thường phân phối gió theo nhiều hướng, phù hợp văn phòng hoặc mặt bằng rộng.
• Dàn lạnh nối ống gió: Đặt ẩn và đưa khí qua hệ thống ống gió đến cửa cấp.
• Dàn lạnh áp trần: Lắp sát trần, thường dùng cho không gian có tải lạnh lớn.
• Dàn lạnh tủ đứng: Có lưu lượng gió lớn, phù hợp sảnh hoặc khu vực đông người.
• Dàn lạnh Multi hoặc VRV/VRF: Nhiều dàn lạnh kết nối với một hoặc nhiều cụm dàn nóng theo cấu hình hệ thống.

Việc chọn loại dàn lạnh cần dựa trên tải nhiệt, diện tích, chiều cao trần, mục đích sử dụng, đường ống, khả năng thoát nước và điều kiện bảo trì. Chỉ so công suất danh định chưa đủ để kết luận phương án phù hợp.

Những lỗi thường gặp ở dàn lạnh

Một biểu hiện có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Bảng dưới đây giúp bạn phân biệt bước đầu, nhưng không thay thế đo kiểm tại thiết bị.

Dàn lạnh điều hòa bị chảy nước

Nước ngưng bình thường phải đi từ dàn xuống máng rồi ra ngoài qua ống thoát. Khi đường ống bị nghẹt, nước có thể tràn vào phòng. Tuy nhiên, máy lắp nghiêng, ống sai độ dốc, máng nứt hoặc đóng tuyết cũng gây chảy nước.

Nếu nước nhỏ gần ổ điện, bo mạch hoặc đồ điện, hãy ngắt nguồn. Bạn có thể xem thêm hướng dẫn phân biệt nguyên nhân tại bài máy lạnh bị chảy nước.

Dàn lạnh bị đóng tuyết

Đóng tuyết thường liên quan đến luồng gió qua dàn không đủ hoặc điều kiện bay hơi bất thường. Lưới lọc bẩn là một khả năng. Các khả năng khác gồm quạt yếu, cảm biến sai, thiếu môi chất do rò rỉ hoặc đường ống bị hạn chế.

Không nên mặc định máy đóng tuyết là thiếu gas. Kỹ thuật viên cần kiểm tra lưu lượng gió, tình trạng quạt, nhiệt độ, áp suất và dấu hiệu rò trước khi quyết định nạp môi chất.

Dàn lạnh có mùi hôi

Bụi kết hợp với độ ẩm tại dàn, quạt và máng nước có thể tạo mùi khó chịu. Tuy vậy, nguồn mùi cũng có thể đến từ ống thoát, tường ẩm, côn trùng hoặc vật dụng trong phòng. Vệ sinh đúng phạm vi giúp loại bỏ nguồn bẩn bên trong máy; nếu mùi còn lại, cần kiểm tra các nguồn khác.

Dàn lạnh yếu gió hoặc kêu to

Lưới lọc bẩn làm cản không khí. Quạt lồng sóc bám bụi dày có thể thổi yếu và rung. Nếu tiếng kêu vẫn còn sau khi làm sạch, cần kiểm tra motor, trục quạt, bạc đạn, cánh đảo gió và độ chắc của vỏ máy.

Dàn lạnh tủ lạnh bám tuyết dày

Ở tủ có hệ thống xả đá, tuyết phủ kín dàn có thể liên quan đến điện trở xả đá, cảm biến, cầu chì nhiệt, bộ định thời, bo mạch, quạt hoặc đường thoát. Rút điện để băng tan chỉ là giải pháp tạm thời; hiện tượng tái diễn cần được đo kiểm. Bài tủ lạnh bị đóng tuyết giải thích chi tiết hơn về từng nhóm nguyên nhân.

Cách kiểm tra dàn lạnh tại nhà

Trước khi kiểm tra, hãy tắt máy và ngắt aptomat cấp điện. Chỉ mở mặt nạ và tháo lưới lọc khi hướng dẫn của model cho phép.

Kiểm tra lưới lọc

Quan sát hai mặt lưới dưới nguồn sáng. Nếu bụi phủ dày, lưới cần được làm sạch. Không dùng bàn chải cứng, nước quá nóng hoặc nguồn nhiệt mạnh vì có thể làm biến dạng vật liệu.

Quan sát luồng gió và tiếng động

Sau khi lắp lưới khô hoàn toàn và cấp điện trở lại, hãy quan sát luồng gió. Gió yếu ở mọi tốc độ có thể liên quan đến bụi, quạt hoặc dàn đóng băng. Tiếng va đập, tiếng rít hoặc rung mạnh là dấu hiệu nên dừng máy để kiểm tra.

Kiểm tra nước thoát

Quan sát vị trí nước ra bên ngoài khi máy làm lạnh. Nước ngưng nhiều hay ít còn phụ thuộc độ ẩm và điều kiện vận hành. Không có nước chảy ra chưa đủ để kết luận ống nghẹt. Nếu nước rò trong phòng, cần kiểm tra máng, ống và độ nghiêng lắp đặt.

Ghi lại mã lỗi

Nếu đèn nhấp nháy hoặc màn hình hiển thị mã, hãy chụp lại và tra đúng tài liệu của hãng theo model. Cùng một ký hiệu có thể mang nghĩa khác giữa các hãng hoặc dòng máy.

Không nên tự làm: mở bo mạch, chạm vào tụ điện, tháo sâu quạt, cạy băng bằng vật sắc, tự nạp gas hoặc tiếp cận dàn nóng ở vị trí cao và nguy hiểm.

Cách vệ sinh dàn lạnh điều hòa an toàn

Người dùng có thể làm sạch lưới lọc và mặt ngoài nếu tài liệu của máy cho phép. Quy trình cơ bản gồm:

1. Tắt máy và ngắt aptomat.
2. Chờ quạt dừng hẳn rồi mở mặt nạ theo hướng dẫn.
3. Tháo lưới lọc nhẹ nhàng, tránh bẻ ngàm.
4. Hút bụi hoặc rửa lưới bằng nước sạch và bàn chải mềm.
5. Để lưới khô tự nhiên ở nơi râm mát.
6. Lau mặt ngoài bằng khăn mềm, không để nước đi vào hộp điện.
7. Lắp đúng vị trí, đóng mặt nạ rồi vận hành kiểm tra.

Vệ sinh sâu dàn trao đổi nhiệt, quạt lồng sóc, máng nước và dàn nóng cần che chắn, kiểm soát áp lực nước và bảo vệ linh kiện điện. Nếu thao tác sai, lá tản nhiệt có thể bị móp, nước có thể đi vào bo mạch hoặc mối nối điện. Khi cần xử lý chuyên sâu, bạn nên tham khảo phạm vi và chi phí tại bảng giá sửa máy lạnh trước khi đồng ý thi công.

Bao lâu nên vệ sinh dàn lạnh?

Không có một mốc duy nhất phù hợp cho mọi thiết bị. Chu kỳ phụ thuộc vào số giờ vận hành, lượng bụi, độ ẩm, mật độ người dùng và hướng dẫn của nhà sản xuất.

Đây là lịch tham khảo, không phải tiêu chuẩn bắt buộc. Nếu gió yếu, có mùi, chảy nước hoặc lưới phủ bụi dày, nên kiểm tra sớm hơn.

Khi nào cần gọi kỹ thuật viên?

Hãy dừng sử dụng và yêu cầu kiểm tra khi dàn lạnh có một trong các dấu hiệu sau:

• Có mùi khét, rò điện hoặc aptomat nhảy.
• Chảy nước gần bo mạch, ổ cắm hoặc thiết bị điện.
• Đóng tuyết lặp lại sau khi lưới đã sạch.
• Quạt không quay, phát tiếng va đập hoặc rung mạnh.
• Đèn báo lỗi, máy tự ngắt nhiều lần.
• Làm lạnh kém dù dàn và lưới đã thông thoáng.
• Tủ lạnh tái đóng tuyết sau khi đã xả băng.

Kỹ thuật viên cần kiểm tra nguyên nhân trước khi vệ sinh, nạp gas hoặc thay linh kiện. Mình không khuyến nghị nạp gas chỉ dựa trên biểu hiện máy yếu lạnh. Môi chất nằm trong hệ thống kín; thiếu môi chất thường cần tìm nguyên nhân rò rỉ trước khi bổ sung.

Câu hỏi thường gặp về dàn lạnh

Cục lạnh và dàn lạnh có giống nhau không?

Trong giao tiếp thông thường, hai tên này thường được dùng thay cho nhau khi nói về cụm máy đặt trong phòng. Về kỹ thuật, “dàn lạnh” có thể chỉ riêng bộ trao đổi nhiệt, còn “cục lạnh” có thể bao gồm cả vỏ, quạt, lưới lọc, máng nước, cảm biến và bo mạch.

Dàn lạnh có phải là dàn bay hơi không?

Trong chu trình làm lạnh một chiều, dàn lạnh là nơi môi chất áp suất thấp hấp thụ nhiệt và bay hơi nên thường được gọi là dàn bay hơi. Với hệ thống bơm nhiệt đảo chiều, vai trò trao đổi nhiệt của hai dàn có thể thay đổi theo chế độ vận hành.

Vì sao dàn lạnh tạo ra nước?

Khi bề mặt dàn lạnh thấp hơn điểm sương của không khí, hơi ẩm ngưng tụ thành nước. Nước này chảy xuống máng và thoát ra ngoài. Đây là hiện tượng bình thường nếu nước đi đúng đường thoát và không rò vào phòng.

Dàn lạnh bẩn có làm tốn điện không?

Dàn hoặc lưới lọc bẩn có thể làm giảm lưu lượng gió và khả năng trao đổi nhiệt, khiến máy mất nhiều thời gian hơn để đạt nhiệt độ cài đặt. Tuy nhiên, điện năng còn phụ thuộc thời tiết, nhiệt độ đặt, độ kín phòng, công suất máy và tình trạng dàn nóng.

Dàn lạnh đóng tuyết có phải luôn do thiếu gas?

Không. Thiếu môi chất chỉ là một khả năng. Lưới lọc bẩn, quạt yếu, cảm biến lỗi hoặc đường môi chất bị hạn chế cũng có thể gây đóng tuyết. Cần đo kiểm trước khi nạp gas.

Có thể dùng vòi nước tự xịt dàn lạnh không?

Không nên tự xịt sâu nếu chưa biết vị trí bo mạch và cách che chắn. Áp lực nước không phù hợp có thể làm móp lá tản nhiệt hoặc đưa nước vào phần điện. Người dùng nên giới hạn ở việc rửa lưới lọc và lau mặt ngoài theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Vệ sinh dàn lạnh có làm hao gas không?

Vệ sinh đúng kỹ thuật không làm hao gas vì môi chất tuần hoàn trong hệ thống kín. Nếu phát hiện thiếu gas, cần kiểm tra đường ống, mối nối và dàn trao đổi nhiệt để tìm điểm rò.

Kết luận

Dàn lạnh hấp thụ nhiệt tại phòng hoặc khoang tủ, còn dàn nóng thải lượng nhiệt đó ra môi trường. Hiểu đúng cấu tạo và dấu hiệu bất thường giúp bạn biết khi nào chỉ cần làm sạch lưới, khi nào phải ngắt điện và gọi kỹ thuật viên. Nếu bài viết hữu ích, hãy chia sẻ, để lại câu hỏi hoặc đọc thêm tại Điện Lạnh Quản Lý.

TRUNG TÂM ĐIỆN LẠNH QUẢN LÝ
Hotline: 0976 384 019 – 0925 566 567
Zalo: Trung Tâm Điện Lạnh Quản Lý
Facebook: Điện Lạnh Quản Lý
Email: dienlanhquanly@gmail.com

Tin khác

Sơ đồ đấu dây block điều hòa đúng kỹ thuật chi tiết  Sơ đồ đấu dây block điều hòa dòng Mono 1 pha thường gồm 3 chân C (Chung), R (Chạy) và S (Khởi… Cục nóng điều hòa, cấu tạo, vai trò, kiểm tra, hiệu suất làm lạnh Cục nóng điều hòa là bộ phận quan trọng của hệ thống làm lạnh, có nhiệm vụ tản nhiệt và duy trì… Máy lạnh không nhận tín hiệu từ remote: nguyên nhân và cách sửa  Máy lạnh không nhận tín hiệu từ remote là sự cố khá phổ biến và thường xuất phát từ những nguyên nhân… Bảng mã lỗi máy lạnh Toshiba Inverter chi tiết  Trong quá trình sử dụng, máy lạnh Toshiba Inverter có thể phát sinh một số sự cố khiến thiết bị hoạt động… Kích thước ống đồng điều hòa theo công suất chuẩn nhất  Kích thước ống đồng điều hòa là yếu tố quyết định hiệu suất, độ bền và khả năng tiết kiệm điện của…